Bu proje sayfası taşımaya karşı korumaya alınmıştır.

Vikipedi:Deneme tahtası

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Bu sayfa serbest denemeler için ayrılmıştır.
Bu sayfada yaptığınız değişiklikleri başka bir Vikipedi sayfasında da aynen yapabilirsiniz.

Yukarıdan değiştire tıklayarak bir şeyler karalamaya başlayabilirsiniz. Yazdıktan sonra "Sayfayı kaydet" tuşuna basmayı unutmayınız.


İsterseniz burada değişiklik yaparken başka bir pencerede viki yazma diline bir göz atabilirsiniz.
Yardım sayfalarından yararlanabilirsiniz.


Not: Bu sayfa deneme tahtası olduğu için çok karmaşık hâle gelmesin diye belirli aralıklarla silinmektedir. Sonraki gelmenizde yazınızı göremezseniz şaşırmayınız.

Biyoçeşitlilik üzerinde küresel insan etkisi[kaynağı değiştir]

Temel düzeyde, enerji akışı ve biyojeokimyasal döngü, herhangi bir ekosistemdeki organizmaların sayısı ve kütlesi üzerine üst sınır koyar.[1] Dünya üzerindeki insan etkileri genel olarak, yaşam için kritik olan, özellikle de su, oksijen, karbon, azot ve fosfor gibi kimyasalların küresel biyojeokimyasal döngülerindeki istenmeyen değişiklerle kendini gösterir..[2]

"Milenyum Ekosistem Değerlendirmesi", dünyanın ekosisteminin durumunu analiz eden ve karar vericiler için özetler ve kılavuzlar sağlayan, dünyanın önde gelen biyolojik bilim insanlarının 1000'den fazlası tarafından hazırlanan uluslararası bir sentezdir. İnsan faaliyetinin, dünya ekosistemlerinin biyolojik çeşitliliği üzerinde önemli ve artan bir etkiye sahip olduğu ve hem "resilience"in hem de biyolojik kapasite'nin azaldığı sonucuna varmıştır. Rapor, doğal sistemlere insanlığın temel "ekosistem hizmetleri"ni sağlayan "yaşam destek sistemi" olarak atıfta bulunuyor. Değerlendirme, 24 ekosistem hizmetini ölçer ve yalnızca dördünün son 50 yılda iyileşme gösterdiği, 15'inin ciddi bir düşüş içinde olduğu ve beşinin istikrarsız bir durumda olduğu sonucuna varır.[3]

2019 yılında, sorumlulara durumu özetleyecek şekilde, biyolojik çeşitlilik ve ekosistem hizmetlerinin bugüne kadarki en geniş ve en kapsamlı çalışması Hükümetlerarası Biyoçeşitlilik ve Ekosistem Hizmetleri Bilim ve Politika Platformu tarafından yayınlandı. Rapor Paris'te tamamlandı. Ana sonuçlar:

1. Son 50 yılda, doğa benzeri görülmemiş ve hızlanan bir oranda bozulmuştur.

2. Bu bozulmanın ana nedenleri kara ve deniz kullanımındaki değişimler, canlıların sömürülmesi, iklim değişikliği, kirlilik ve istilacı türler olmuştur. Bu beş itici güç, sırayla, tüketimden yönetişime kadar toplumsal davranışlardan kaynaklanıyor.

3. Ekosistemlerin zarar görmesi, BM Genel Kurulununun yoksulluk, açlık, sağlık, su, şehirlerin iklimi, okyanuslar ve arazi kullanımı ile ilgili Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri de dahil olmak üzere, BM hedeflerinin 44 ünden 35 ini baltalamaktadır. Yiyecek, su ve insanlığın hava beslemesi ile ilgili sorunlara neden olabilir.

4.Sorunu çözmek için insanlık sürdürülebilir tarım, tüketim 'deki ve atık miktarlarında azaltma, balıkçılık kotaları ve işbirlikçi su yönetimi gibi dönüşümsel bir değişime ihtiyaç duyacaktır.[4][5]

2019 yılında, böcekler'in, habitat yıkımı, pestisit zehirlenmesi, istilacı türler ve iklim değişikliği gibi insan faaliyetleri tarafından, durdurulamazsa önümüzdeki 50 yılda ekolojik sistemlerin çökmesine neden olacak oranda yokedildiğini gösteren araştırma yayınlandı.[6]

Sürdürülebilir gelişme hedefleri[kaynağı değiştir]

Sürdürülebilir Gelişme Hedefleri(SGH'ler), günümüzde, Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun uyumlaştırılmış onyedi adet gelecekteki uluslararası kalkınma hedefleri kümesidir.

25 Eylül 2015'te kabul edilen Resmi Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi'nde 92 paragraf var ve 51. ana paragraf, 17 Sürdürülebilir Kalkınma Hedefini ve bununla ilişkili 169 althedefi ortaya koydu:

  1. Yoksulluk - Her türlü yoksulluğu her yerde bitirmek.[7]
  1. Yiyecek - Açlığı bitirmek, gıda güvenliğini ve iyi beslenmeyi sağlamak ve sürdürülebilir tarımı desteklemek.[8]
  1. Sağlık - Sağlığa erişimi artırmak ve zindeliği desteklemek.[9]
  1. Eğitim - Kapsayıcı ve hakkaniyetli eğitim hizmeti sunmak ve yaşam boyu öğrenim fırsatlarını teşvik etmek. [10]
  1. Kadınlar - Cinsiyet eşitliğini sağlamak ve kadının statüsünü güçlendirmek. [11]
  1. Water - Su ve kanalizasyon hizmetlerine erişimi ve sürdürülebilir yönetimini sağlamak.[12]
  1. Enerji - Herkes için satın alınabilir, güvenilir, sürdürülebilir ve çağdaş enerjiye erişimi sağlamak.[13]
  1. Ekonomi - Herkes için sürekli, kapsayıcı ve sürdürülebilir ekonomik büyümeyi, tam ve üretken istihdamı ve insana yakışır işleri yaygınlaştırmak. [14]
  1. Altyapı - Dayanıklı altyapılar kurmak, kapsayıcı ve sürdürülebilir sanayileşmeyi yaygınlaştırmak ve yenilikiçiliği geliştirmek.[15]
  1. Eşitsizlik - Ülkelerin arasındaki ve ülke içindeki eşitsizlikleri azaltmak.[16]
  1. Yerleşim - Şehirleri ve yerleşim yerlerini kapsayıcı, güvenli, dayanıklı ve sürdürülebilir hale getirmek.[17]
  1. Tüketim - Sürdürülebilir üretim ve tüketim kalıplarını desteklemek.[18]
  1. İklim - İklim değişikliği ve etkileri ile mücadele etmek. [19]
  1. Deniz Yaşamı - Okyanusları, denizleri ve deniz kaynaklarını korumak ve sürdürülebilir kullanmak.[20]
  1. Ekosistemler - Karasal ekosistemleri korumak, yenilemek ve sürdürülebilir kullanımını teşvik etmek, ormanları sürdürülebilir yönetmek; çölleşmeyle mücadele etmek ve arazi bozulmasını durdurmak ve tersine çevirmek; biyolojik çeşitlilik kaybına son vermek.[21]
  1. Kurumlar - Barışçıl ve kapsayıcı toplumları yaygınlaştırmak, herkesin adalete erişimini sağlamak ve her seviyede etkili, hesap verebilir ve kapsayıcı kurumlar kurmak.ref>"Goal 16: Peace, justice and strong institutions". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. </ref>
  1. Sürdürülebilirlik - Uygulama araçlarını kuvvetlendirmek ve sürdürülebilir gelişme için küresel işbirliğine canlılık kazandırmak.[22]

Ağustos 2015 itibarıyla, bu hedefler için 169 önerilen althedef ve uyum düzeyi kontrolü için 304 önerilen gösterge mevcuttu.ref>"Technical report by the Bureau of the United Nations Statistical Commission (UNSC) on the process of the development of an indicator framework for the goals and targets of the post-2015 development agenda – working draft" (PDF). March 2015. Erişim tarihi: 1 May 2015. </ref>

Sürdürülebilir Gelişme Hedefleri 2015 yılının sonunda süresi dolan sekiz maddelik Binyıl Gelişme Hedeflerinin(BGHler) yerine geçmektedir. BGH ler Birleşmiş Milletlerin 2000 yılında ki Binyıl Zirve Topnatısının ardından yapılandırılmıştı. Zamanında 189 Birleşmiş Milletler üyesi devlet ve yirmiden fazla uluslararası kuruluş tarafından kabul edilen bu hedefler, 2015 yılına kadar aşağıdaki sürdürülebilir gelişme standartlarına ulaşılmasına yardımcı olmak için geliştirildi.

  1. yoksulluk yoksulluğun ve açlığın yok edilmesi.
  2. Evrensel ilköğretimin sağlanması.
  3. Cinsiyet eşitliğinin teşvik edilmesi ve kadınların güçlendirilmesi.
  4. Çocuk ölüm oranının azaltılması.
  5. Anne sağlığının iyileştirilmesi.
  6. HIV/AIDS, sıtma ve diğer hastalıklarla mücadele edilmesi.
  7. Çevresel sürdürülebilirliğin sağlanması.(bu hedefin althedeflerinden biri güvenli içme suyu ve temel sanitasyona sürdürülebilir erişimin artırılmasına odaklanmaktır.)
  8. Kalkınmaya yönelik küresel iş birliğinin geliştirilmesi.

Sürdürülebilir Gelişme[kaynağı değiştir]

Üye ülkelerin Birleşmiş Milletler'de temsil ettiği verilere göre, Küba, 2006 yılında Dünya Geniş Doğa Fonu'nun, kişi başına 1,8 hektardan az olan 1,5 hektarlık ekolojik ayak izi ve 0,8'den fazla olan 0,85'lik bir İnsani Gelişme Endeksi ile sürdürülebilir gelişme tanımını karşılayan tek ülkedir.[23][24]

Sürdürülebilir Gelişme için Eğitim[kaynağı değiştir]

Sürdürülebilir Gelişme için Eğitim (SGE) çoğunlukla, bilgi, yetenek, değer ve bakış açılarındaki değişiklikleri daha sürsürülebilir ve adil bir topluma yönelik teşvik eden eğitim olarak anlaşılır. SGE, sürdürülebilir gelişmenin ekonomik, sosyal ve çevresel boyutlarına daha dengeli ve bütünleşik bir yaklaşım kullanarak şimdiki ve gelecek nesilleri ihtiyaçlarını karşılayabilmeleri için güçlendirmek ve donatmak amacını taşır.

SGE olgusu gezegenin karşı karşıya olduğu büyüyen çevresel problemleri ele almayı gerektiren bir eğitim ihtiyacından doğmuştur. Eğitim, sürdürülebilir gelişmeye katkı koyabilmeleri için öğrenenleri güçlendirecek, bilgi, beceri, değer ve bakış açılarını sağlayacak şekilde değişmelidir. Önerilen; sürdürülebilir gelişmenin eğitimin içine, eğitimin ise sürdürülebilir gelişmenin içine entegre edilmesidir.[25][26]

Çevresel Boyut[kaynağı değiştir]

Sağlıklı ekosistemler, insanlara ve diğer organizmalara, hayati önem taşıyan girdiler ve hizmetler sağlar. Olumsuz insan izini azaltmanın ve ekosistem hizmetlerini geliştirmenin iki ana yolu vardır ve bunların birincisi çevresel yönetimdir. Bu dolaysız yaklaşım büyük oranda yeryüzü bilimi, çevre bilimi ve koruma biyolojisinden elde edilen bilgiye dayanır. Ancak çevresel yönetim, tüketimle ortaya çıkan birdizi gelişigüzel etkenlerin sonunda yeralır ve bu yüzden ikinci yaklaşım insanların kaynak kullanımının talep yönetimi şeklindedir.

İnsanların kaynak tüketiminin yönetimi daha çok ekonomi disiplininden elde edilen bilgilere dayanan dolaylı bir yaklaşımdır. Herman Daly ekolojik sürdürülebilirlik için 3 geniş kriter önermiştir: yenilenebilir kaynaklar sürdürülebilir çıktı sağlayabilmelidir (hasat miktarı yeniden üretim miktarını geçmemelidir); yenilenemez kaynaklar için aynı değerde yenilenebilir kaynaklar geliştirilmelidir; atık üretimi doğanın atığı asimile etme hızından fazla olmamalıdır.[27]

Çevresel Yönetim[kaynağı değiştir]

Küresel ölçekte ve en geniş anlamda, çevresel yönetim, okyanusları, tatlısu sistemlerini, toprak ve atmosferi kapsar ancak sürdürülebilirliğin ölçek prensibi doğrultusunda bir tropik yağmur ormanından ev bahçesine kadar herhangi bir ekosisteme eşit olarak uygulanabilir. [28][29] 2019 yılında, Avrupa Parlamento seçimlerinden iki hafta önce Dünya Doğa Fonu , günümüzdeki yaşam tarzı ve ekonomisi ile Avrupa Birliğinin sürdürülebilir olmadığını belirtti ve 2040 yılına kadar avrupayı ikilm değişikliğine katkı koymayacak hale gelmesini, daha sürdürülebilir tüketim ve gıda sistemlerine geçmesini, doğayı tamir etmesini, okyanusları korumasını ve daha sürdürülebilir bir geleceğe yatırım yapmasını istedi.[30][31]

Kopenhag İklim Konseyi 2009 yılının mart ayındaki bir toplantıda, dünyanın 80 farklı ülkesinden 2500 iklim uzmanı, artık küresel ısınma ile ilgili harekete geçmeye engel olan hiçbir bahanenin kalmadığını ve elle tutulur bir karbon azalımı olmadığı sürece, günümüz toplumları için başa çıkması çok zor olacak, ani ve geridönülmez iklim değişikliklerinin olabileceğini belirten bir bildiri yayınladı.[32][33] İnsan-kaynaklı iklim değişikliğini ele alabilecek fırsatları belirlemek için günümüzde küresel atmosfer yönetimi karbon döngüsünün bütün kısımlarının değerlendirmesini içerir ve bu da, biyoçeşitlilik ve insan toplumları üzerinde potansiyel katastrofik etkilerinden dolayı bilimsel çalışmanın günümüzde odak alanıdır.

Atmosfere olan diğer insan etkileri şehirlerdeki hava kirliliği,fotokimyasal hava kirliliği üreten azot oksitler, sülfür oksitler, uçucu organik bileşenler ve havada asılı partiküller gibi zehirli kimyasallar içeren zararlı maddeler ve ozon tabakasına zarar veren kloroflorokarbonlar dır. Sülfat aeresolları gibi atmosferdeki antropojenik partiküller dünya yüzeyinin yansıtma ve geriyansıtma özelliğini azaltır. Günümüzde aksi yönde bir eğilim olsada, 1960 ile 1990 yılları arasında %4'lük bir ışık azalması olan durum, "Küresel Kararma" olarak bilinir. Küresel Kararma bazı bölgelerde buharlaşma ve yağış miktarının azalmasına nağlı olarak Küresel Su Döngüsünü etkilemiş olabilir. Ayrıca bir miktar soğuma etkisi de yaptığı için, küresel ısınma üzerinde ki sera gazlarının etkilerinin bir bölümünü maskelemiş olabilir.[34]

Ağaçlandırma, antropojenik iklim değişikliği ve sürdürülebilir olmayan arazi kullanımının yol açtığı çölleşme'yi durdurmanın yollarından biridir. En önemli projelerden biri Sahra çölünün güneye genişlemesini durdurması gereken Büyük Yeşil Duvar Projesidir. 2018 yılına kadar sadece %15'i gerçekleştirilmiş olmasına rağmen, şimdiden birçok olumlu yan etkisi boygöstermeye başlamıştır: "Nijerya da 5 milyon hektarlık bozulmuş alan eski haline geri döndürülmüştür; Senegal de neredeyse 30 milyon dönümlük araziye kuraklığa dayanıklı agaçlar ekilmiştir; Etyopya da ise 37 milyon dönümlük alan geri kazanılmıştır. Birçok yerkuyusu tekrar su ilee dolmuş, yerel yerleşkelere fazladan gıda kaynağı, agaçların bakım ihtiyaçları köylülere yeni iş ve gelir kaynağı olmuştur. [35][36][37]

Kaynakça[kaynağı değiştir]

  1. ^ Krebs, p. 513.
  2. ^ Smil, V. (2000). Cycles of Life. New York: Scientific American Library. ISBN 978-0-7167-5079-6.
  3. ^ Millennium Ecosystem Assessment, pp. 6–19.
  4. ^ Summary for policymakers of the global assessment report on biodiversity and ecosystem services of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (PDF). the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services. 6 May 2019. Erişim tarihi: 10 May 2019. 
  5. ^ Deutsche Welle, Deutsche (May 6, 2019). "Why Biodiversity Loss Hurts Humans as Much as Climate Change Does". Ecowatch. Erişim tarihi: 10 May 2019. 
  6. ^ Walker, Robert (April 10, 2019). "The Insect Apocalypse Is Coming: Here Are 5 Lessons We Must Learn". Ecowatch. Erişim tarihi: 10 May 2019. 
  7. ^ "Goal 1: No poverty". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  8. ^ "Goal 2: Zero hunger". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  9. ^ "Goal 3: Good health and well-being". UNDP. 28 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  10. ^ "Goal 4: Quality education". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  11. ^ "Goal 5: Gender equality". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  12. ^ "Goal 6: Clean water and sanitation". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  13. ^ "Goal 7: Affordable and clean energy". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  14. ^ "Goal 8: Decent work and economic growth". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  15. ^ "Goal 9: Industry, innovation, infrastructure". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  16. ^ "Goal 10: Reduced inequalities". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  17. ^ "Goal 11: Sustainable cities and communities". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  18. ^ "Goal 12: Responsible consumption, production". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  19. ^ "Goal 13: Climate action". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  20. ^ "Goal 14: Life below water". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  21. ^ "Goal 15: Life on land". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  22. ^ "Goal 17: Partnerships for the goals". UNDP. 29 September 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 September 2015. 
  23. ^ "Living Planet Report 2006" (PDF). World Wide Fund for Nature, Zoological Society of London, Global Footprint Network. 24 October 2006. s. 19. Erişim tarihi: 18 August 2012. 
  24. ^ Fanelli, Daniele (3 October 2007) World failing on sustainable development. NewScientist
  25. ^ Issues and trends in education for sustainable development. UNESCO. 2018. ISBN 978-92-3-100244-1. 
  26. ^ UNESCO. 2014a. Shaping the Future We Want: UN Decade for Sustainable Development (2005-2014) Final Report. Paris: UNESCO. http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002301/230171e.pdf (accessed 28 January 2017).
  27. ^ Daly, H.E. (1990). "Toward some operational principles of sustainable development". Ecological Economics. 2 (1), s. 1–6. Bibcode:2005ecec.book.....C. doi:10.1016/0921-8009(90)90010-r. 
  28. ^ "The Economics and Social Benefits of NOAA Ecosystems Data and Products Table of Contents Data Users". NOAA. 25 March 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 October 2009. 
  29. ^ Buchenrieder, G., und A.R. Göltenboth: Sustainable freshwater resource management in the Tropics: The myth of effective indicators, 25th International Conference of Agricultural Economists (IAAE) on "Reshaping Agriculture's Contributions to Society" in Durban, South Africa, 2003.
  30. ^ "The Economics and Social Benefits of NOAA Ecosystems Data and Products Table of Contents Data Users". NOAA. 25 March 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 October 2009. 
  31. ^ Buchenrieder, G., und A.R. Göltenboth: Sustainable freshwater resource management in the Tropics: The myth of effective indicators, 25th International Conference of Agricultural Economists (IAAE) on "Reshaping Agriculture's Contributions to Society" in Durban, South Africa, 2003.
  32. ^ University of Copenhagen (March 2009) "Key Messages from the Congress" 16 Mart 2009[Tarih uyuşmuyor] tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. News item on Copenhagen Climate Congress in March 2009. Retrieved on: 2009-03-18.
  33. ^ Adams, D. (March 2009) "Stern attacks politicians over climate 'devastation'". The Guardian. Retrieved on: 2009-03-18.
  34. ^ Hegerl, G.C. et al. (2007). "Climate Change 2007: The Physical Science Basis." Chapter 9, "Understanding and Attributing Climate Change." Contribution of Working Group 1 to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. p. 676. Cambridge: Cambridge University Press. Full report IPCC Report. Retrieved on: 2009-03-18.
  35. ^ Corbley, McKinley (2019-03-31). "Dozens of Countries Have Been Working to Plant 'Great Green Wall' – and It's Holding Back Poverty". Good News Network. 
  36. ^ Puiu, Tibi (2019-04-03). "More than 20 African countries are planting a 8,000-km-long 'Great Green Wall'". ZME Science (İngilizce). Erişim tarihi: 2019-04-16. 
  37. ^ Goyal, Nidhi (October 29, 2017). "Great Green Wall to Combat Climate Change in Africa". Industry Tap. Erişim tarihi: 7 June 2019.